جزئیات خود را فراموش کرده اید؟

تاریخچه صنعت برق

توسط / پنجشنبه, 01 می 2014 / انتشار یافته درروشنایی
O02

تأمين روشنائي براي زندگي شبانه در همه دنيا تا دويست سال پيش به همان شيوه چندين هزارساله بوده و تقريباً بدون هيچ‌گونه تغيير در كم و كيف كار ادامه داشت. سوخت‌هاي شناخته شده براي روشنائي شامل چربي حيواني (مانند: پيه) و چربي نباتي (مانند: روغن كرچك يا روغن چراغ، روغن زيتون، روغن بَزرَك) بوده‌اند. مستندات موجود در ايران نشان مي‌دهد كه در كشور ما نيز وضعيت كمابيش به همين روال بوده است.

روغن كرچك يا روغن چراغ ، رايج‌ترين روغن گياهي بود كه براي روشنائي مصرف مي‌شد، اين موارد امروزه مصرف طبي دارند به علت كمبود و ارزش بالاي سوخت‌هاي روشنائي كارهاي اجتماعي در شب‌ها تعطيل ميشدند و كارگاهها به ندرت با مشعل روشن مي‌گرديد. در اين رهگذر مردم براي عبور و مرورهاي ضروري شبانه از فانوس و فانوس‌ كش‌هاي اختصاصي سود مي‌بردند.

با پیشرفت علم از گاز شهری بهره گرفته شد گاز شهري به معناي گاز طبيعي نيست كه امروزه از زير زمين استخراج ، پالايش و در بيشتر شهرهاي ايران توزيع يا صادر مي‌شود. گاز شهري در دوران قاجار از سوخت و ساز زغال سنگ با آب تهيه مي‌شد، اين روش تهيه گاز از دويست سال پيش و ابتدا در اروپا رايج گرديد. گازهاي توليدي با لوله كشي به پايه‌هاي داراي چراغهاي روشنائي گازي و يا جايگاه توليد گرما مي‌رساندند.

گاز شهري در 130 سال پيش با همت و سرمايه محمدحسين سپهسالار و كمك ناصرالدين شاه در تهران به بهره برداري رسيد. محل كارخانه در خيابان چراغ گاز ، كه بعدها چراغ برق ، اكنون امير كبير ناميده ميشود، قرار داشت.

با اکتشاف نفت صنعت روشنایی شکل دیگری به خود گرفت و مي‌توان گفت كه بعد از آمريكا ، قفقاز دومين مكاني بود كه چاههاي آن به نفت رسيد و مورد بهره برداري قرار گرفت و بزودي با توجه به همسايگي و نزديكي راه‌هاي خشكي و آبي ايران و آذربايجان ، نفت باكو از راه انزلي و رشت به تهران و ديگر نقاط ايران رسيد و نفت روسي از حدود سال 1260 شمسي رواج گرفت.

با توجه به اسناد موجود تقريباً از سال 1880 ميلادي برابر با 1259 خورشيدي يعني يكصد و بيست و پنج سال قبل (پانزده سال آخر سلطنت ناصرالدين شاه) نفت چراغ به مرور وارد ايران و مورد مصرف قرار مي‌گيريد، ضمناً وجود چراغهاي گران قيمت بلوري نفتي با تصوير ناصرالدين شاه مؤيد اين مطلب است. اسناد نشان ميدهند كه بيشتر مردم در سال‌هاي ياد شده از چراغ نفتي براي روشنائي استفاده مي‌كردند. در 28 مي سال 1901 برابر با 1297 خورشيدي مظفرالدين قرارداد استخراج نفت را امضاء كرد و در سال 1906 ميلادي برابر با 1302 خورشيدي نخستين چاه در مسجد سليمان به نفت رسيد و همچنين نخستين پالايشگاه به سال 1912 ميلادي برابر 1308 خورشيدي در ايران ساخته شد. نفت روس كه نزديك به پانزده سال بازار ايران را در كنترل داشت به مرور و با عرضه فرآورده‌هاي نفتي شركت نفت انگليس و ايران ، ايجاد شعب نفت، پمپ‌هاي بنزين و شبكه‌هاي توزيع سوخت در سطح كشور پا پس كشيد و سرانجام ورود نفت از روسيه تعطيل شد. در برهه‌اي از زمان براي تأمين روشنائي معابر، بلديه‌ها، نظميه‌ها به ويژه در شهرهاي بزرگ اقدام به نصب چراغ‌هاي نفتي نمره 5 و 7 مي‌نمودند و هزينه تهيه نفت و نگهداري چراغ‌هاي نفتي در محله به طور مقاطعه به يك چراغچي داده مي‌شد.

در این مقطع زمانی اختراعات و مظاهر نوین در اروپای غربی و آمریکا پدید آمد یکی از این اختراعات لامپ برق بود.

در سال 1257 خورشیدی ژوزف سوان با جاسازي يك رشته كربني در يك لامپ شيشه‌اي خلأ شده و جاري ساختن جريان در آن ، نور ايجاد نمود. در سال 1258 توماس الوا اديسون آمريكائي لامپ برق را اختراع نمود، وي ديناموئي را با آهن ربائي كه ارتفاع آن را به سه و نيم فوت (بيش از يك متر) مي‌رسيد براي روشن نمودن لامپ بكار برد. در 21 اكتبر 1879 ميلادي وي نخست لامپ را با رشته كربني تكميل و در 4 نوامبر 1879 ميلادي ( 13 آبان 1258 خورشيدي) آنرا به نمايش گذاشت. اين لامپ چهل ساعت كار كرد. وي سپس در 31 دسامبر 1879 ميلادي (10 ديماه 1258 خورشيدي) لامپ التهابي را كه اختراع خود وي بود روشن کرد و به نمايش گذاشت. نام اديسون در ميان مردم آمريكا (و سپس جهان) بيشتر در ارتباط با لامپ روشنائي التهابي نامور شده است.

در سال1261 ژوزف سوان و اديسون با هم بنگاه روشنائي برقي متحده سوان و اديسون را برپا داشتند. اين شركت لامپ را توليد، آنها را نصب و از سامانه‌هاي روشنائي بهره برداري مي‌کرد.

در ایران نیز در سال 1284 هجري شمسي نخستين نيروگاه خصوصي برق شهري توسط مرحوم حاج حسين مهدوي (امين‌الضرب) بقدرت 400 كيلو وات از نوع بخار پيستوني در شهر تهران تأسیس کرد و در سال 1316 هجری شمسی تخستین نيروگاه برق دولتي بقدرت 6400 كيلو وات از نوع بخار توسط بلديه تهران (شهرداري) در شمال شرق بيرون دروازه دوشان تپه (ميدان شهداء) راه اندازي گرديد و بعدها مولدهاي ديزلي و نيز توربين بخار بقدرت توليد برق نيروگاه مذكور اضافه گرديد.

بعضي از اين نيروگاهها تا سال 1347 هجري شمسي توليد و عرضه نيروي برق ، فعال بودند. با راه اندازي نيروگاههاي سد اميركبير ، آلستوم (نيروگاه طرشت) و فرح آباد (بعثت) تا سال 1348 هجري شمسي و توليد برق كافي در آن زمان ، نيروگاههاي برق منصوبه در ميدان شهداء خاموش و براي هميشه از مدار خارج شدند.

بالا